เวลาไปเลือกตั้ง เราจะเซ็นรับบัตรสองใบพร้อมกัน — บัตรเลือก สส.แบบแบ่งเขต และบัตรเลือก สส.ปาร์ตี้ลิสต์ — เข้าคูหาเดียวกัน กาเสร็จแล้วก็หย่อนบัตรพร้อมๆ กัน ดังนั้นในหลักการ จำนวนบัตรสองแบบนี้ก็ควรจะใกล้เคียงกัน หรือถ้ามีความต่าง ก็ควรมีคำอธิบายที่ตรวจสอบได้
ดาต้า แฮทช ชวนมาดู “ความเขย่ง” หรือส่วนต่างของจำนวนบัตรสองแบบในระดับเขตเลือกตั้ง โดยเริ่มจากภาพปกที่ตั้งแกนการอ่านไว้แบบง่ายๆ
ด้านซ้ายสีเขียว คือ เขตที่ ‘บัตรแบ่งเขต’ มากกว่า ‘ปาร์ตี้ลิสต์’
ด้านขวาสีชมพู คือเขตที่ ‘บัตรปาร์ตี้ลิสต์’ มากกว่า ‘บัตรแบ่งเขต’
หลังการเลือกตั้ง กกต. แถลงภาพรวม ว่าการใช้สิทธิเลือกตั้งและประชามติโดยรวมเป็นไปด้วยความเรียบร้อย แม้จะยอมรับว่ามีความผิดพลาดเกิดขึ้นบ้าง แต่มีสัดส่วน ไม่ถึง 0.01%
เลขอยากชวนดูข้อมูลที่ กกต. เปิดเผยผ่านเว็บไซต์ของ กกต.ที่ รายงานผลแล้ว 94% ข้อมูลช่วงเช้าวันที่ 11 กพ. 2569 เราได้ตัวเลขภาพรวมที่น่าสนใจ และอยากชวนลงไปนับดู จำนวนเขตตามระดับของความเขย่งน้อย เขย่งมากของบัตรเลือกตั้ง 2 ประเภท จะพบว่า
– มีเพียง 9 เขต เท่านั้นที่จำนวนบัตรทั้งสองประเภทเท่ากัน
– หากรวมเขตที่ผลต่างไม่เกิน 100 ใบ จะมีเพียง 89 เขต (24.5%)
– ในทางกลับกัน เขตที่มีผลต่างมากกว่า 101 ใบจนถึงหลักหมื่นใบลงคแนน มีสัดส่วนรวมกันกว่า 75%
– และยังพบว่า มี 2 เขตที่ผลต่างสูงเกิน 10,000 ใบ
ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้ชี้ข้อสรุปใดโดยตัวมันเอง แต่ช่วยตั้งคำถามเชิงระบบว่า เมื่อบัตรถูกแจกและใช้สิทธิ์พร้อมกัน ความแตกต่างระดับใดควรถูกอธิบายด้วยข้อมูลเพิ่มเติม และข้อมูลแบบใดจึงเพียงพอสำหรับการตรวจสอบ
ภาพต่อไปจะพาเจาะลึก 10 เขตที่มีความเขย่งสูงที่สุด
โดยใช้รหัสสีช่วยอ่านข้อมูล
สีเขียว — เขตที่บัตรแบ่งเขตมากกว่า
สีชมพู — เขตที่บัตรปาร์ตี้ลิสต์มากกว่า
ซึ่งกระจายอยู่ภาคเหนือ อีสาน และใต้
การดูข้อมูลระดับนี้ไม่ใช่เพื่อชี้ความผิดปกติของพื้นที่ใดเป็นการเฉพาะ แต่เพื่อย้ำข้อเสนอสำคัญว่า การเปิดเผยข้อมูลในระดับย่อยที่สุด — รายหน่วยเลือกตั้ง รายเขต — เป็นเงื่อนไขพื้นฐานของการตรวจสอบโดยสาธารณะ และเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเลือกตั้งในระยะยาว
ต่อมา อยากชวนให้ลองเทียบกับ บัตรลงคะแนนประชามติ เพื่อดูภาพในอีกมิติหนึ่งของกระบวนการเลือกตั้ง ซึ่งที่ผ่านมา มีข้อถกเถียงตั้งแต่ต้นทาง — ทั้งการจัดการเลือกตั้งล่วงหน้า การประชาสัมพันธ์ และการให้ข้อมูลแก่ผู้มีสิทธิ์ — ประเด็นเหล่านี้ทำให้คำถามเรื่องจำนวนบัตรไม่ใช่แค่เรื่องปลายทางของการนับคะแนน แต่เกี่ยวข้องกับการออกแบบระบบทั้งกระบวนการ
ภาพนี้จึงชวนดูการกระจายของ “ความเขย่ง” ระหว่างบัตรแบ่งเขตกับบัตรประชามติในระดับเขตเลือกตั้ง ว่าความต่างเกิดขึ้นในระดับใดบ้าง และกระจายตัวอย่างไร เพื่อให้การพูดถึงความ สุจริต เที่ยงธรรม และชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่เพียงถ้อยคำเชิงหลักการ แต่เป็นสิ่งที่ตรวจสอบและอธิบายได้ผ่านข้อมูล
ภาพถัดไปจะพาเจาะลึก 10 เขตที่มีความเขย่งสูงที่สุด
โดยใช้สีช่วยอ่านข้อมูล
สีเขียว — เขตที่บัตรแบ่งเขตมากกว่า
สีเหลือง — เขตที่บัตรประชามติมากกว่า
และสำหรับผู้ที่ต้องการดูต่อในมิติผลการเลือกตั้ง สามารถเทียบกับรายชื่อผู้ชนะในแต่ละเขตได้ — อย่างที่ทราบกัน พรรคที่ชูนโยบายแก้ไขรัฐธรรมนูญอย่างจริงจังมักไปพร้อมกับผลผู้ชนะในพื้นที่นั้น รายละเอียดเพิ่มเติมดูได้จากเว็บไซต์รายงานผลลงคะแนนของ ThaiPBS https://www.thaipbs.or.th/election69/result/geo/area/5403…